Fizika fakültəsi Tələbə Elmi Cəmiyyətinin elmi seminarı keçirilib
22 oktyabr 2026-cı il tarixində Fizika fakültəsinin Tələbə Elmi Cəmiyyətinin növbəti seminarı keçirilib. Seminarda fakültənin tələbələri məruzələrini təqdim ediblər. Əvvəlcə 3-cü kurs FzMing05-ci qrup tələbəsi Qəmər Neymətova “Antarktida buzundan Nobelə uzanan yol” mövzusunda danışaraq neytrinoların kəşf tarixindən, Fransis Halzenin elmi ideyasından və IceCube rəsədxanasının yaradılmasından bəhs edib. 1930-cu ildə fizik Volfqanq Pauli neytrinonun mövcudluğunu nəzəri olaraq irəli sürmüş, sonralar isə bu hissəcik təcrübədə aşkar edilmişdir. Neytrinoların maddə ilə çox zəif qarşılıqlı təsir göstərməsi onların aşkarlanmasını çətinləşdirirdi. Fransis Halzen bu problemi həll etmək üçün Antarktidanın dərin və şəffaf buz qatlarından nəhəng təbii detektor kimi istifadə etməyi təklif etdi. Bu ideya əsasında yaradılan IceCube rəsədxanası neytrinoların buzda yaratdığı zəif işıq izlərini qeydə alaraq onların enerjisini və kosmosdakı mənbələrini araşdırmağa imkan verdi. Xüsusilə, yüksək enerjili kosmik neytrinoların müşahidəsi kainatın uzaq guşələrində baş verən hadisələrin öyrənilməsində yeni imkanlar açdı. Beləliklə, nəzəri bir fərziyyədən Antarktidanın buzlarında qurulan nəhəng elmi qurğuya qədər uzanan bu yol neytrino fizikasının inkişafını və kainatın sirlərinin araşdırılmasında elmi ideyaların əhəmiyyətini nümayiş etdirir.
Sonra 2-ci kurs, FzMing06-cı qrup tələbəsi Səbuhi Qurbanov “5E mərhələləri üzrə mexanika tədrisinin təşkili:Nyuton qanunları” mövzusunda danışıb. O, qeyd edib ki, 5E tədris modeli şagirdlərin Nyuton qanunlarını hazır şəkildə əzbərləmək əvəzinə müşahidə, təcrübə, müzakirə və kəşf yolu ilə öyrənməsini nəzərdə tutur və Engage, Explore, Explain, Elaborate, Evaluate mərhələlərindən ibarətdir. Nyutonun I qanununa görə nəticə qüvvə sıfırdırsa, cisim sükunətdə qalır və ya bərabərsürətli düzxətli hərəkət edir; bu qanun ətalət və inersial hesablama sistemləri anlayışlarını izah edir. Sürtünmə real şəraitdə I qanunun müşahidəsini çətinləşdirir, lakin sürtünmə azaldıqca cisim daha uzun müddət hərəkətini saxlayır və nəticə qüvvə sıfır olduqda sürət dəyişmir. I qanununun tədrisində PhET, Algodoo, Tracker, ChatGPT, Claude, DALL-E, Midjourney və Copilot kimi süni intellekt və rəqəmsal vasitələrdən simulyasiya, dialoq, analiz və illüstrasiya üçün istifadə edilə bilər. Nyutonun II qanununa görə cismin təcili nəticə qüvvə ilə düz, kütlə ilə tərs mütənasibdir və nəticə qüvvənin istiqamətində yönəlir: ΣF = ma. II qanun hava relsində hərəkət, təcilli lift və müqavimətli mühitdə düşmə kimi nümunələrlə izah olunur və müqavimət qüvvəsi artdıqda cismin təcili azalaraq limit sürətə çatması göstərilir. II qanunun öyrənilməsində Python, Tracker, PhET, ChatGPT və Claude vasitəsilə simulyasiyalar, hesablamalar, qrafiklər və müxtəlif çətinlik səviyyələrində məsələlər hazırlanaraq 5E-nin Explore və Elaborate mərhələləri həyata keçirilə bilər. Nyutonun III qanununa görə qarşılıqlı təsir qüvvələri modulca bərabər, istiqamətcə əksdir və müxtəlif cisimlərə təsir etdiyinə görə bir-birini kompensasiya etmir. III qanun II qanunla birlikdə impulsun saxlanmasına gətirir və bu qanunun öyrənilməsində toqquşma simulyasiyaları, illüstrasiyalar, Python, ChatGPT və Claude-dən istifadə etməklə şagirdlərin səhvləri təhlil olunur. Ümumilikdə, PDF Nyuton qanunlarının düsturların əzbərlənməsi ilə deyil, 5E modeli və süni intellekt vasitəsilə təcrübə, kəşf, simulyasiya və fərdiləşdirilmiş öyrənmə yolu ilə mənimsənilməsini və fiziki hadisələrin elmi əsaslarla dərk edilməsini vurğulayır.
Hər iki məruzəçinin çıxışı maraqla qarşılandı sonda onlar iştirakçıların suallarını cavablandırdılar.
