Fiziki elektronika kafedrasının elmi seminarı keçirilib
28 noyabr 2024-cü il tarixində Fizika fakültəsinin Fiziki elektronika kafedrasının elmi seminarı keçirilib. Seminarda kafedranın professor Tərlan Hüseynov “Plazmada ikiqat elektrik təbəqələri və onların dinamikası” mövzusunda məruzə edib. T.Hüseynov bildirib ki, müxtəlif ion cihazlarında və atmosfer təbəqəsində yaranan ikiqat elektrik təbəqələri müasir dövdə də geniş tədqiq edilir. Plazmada qeyri-bircinslik baş verdikdə ikiqat elektrik təbəqələri yaranır ki, bu da öz növbəsində həmin lampaların xidmət müddətini azaldır və onların tez sıradan çıxmasına səbəb olur. Bundan başqa, Yerin ionosfer təbəqəsində də potensiallar fərqi (100÷1000) V olan elektrik təbəqələrinə rast gəlmək olur. Bu baxımdan laboratoriya şəraitində həmin təbəqələrin öyrənilməsi aktual olaraq qalmaqdadır. Elektrik qaz boşalması borusunun en kəsiyinin dəyişdiyi hissədə ikiqat elektrik təbəqəsinin və onunla bağlı olan potensial sıçrayışın yaranması həmin ikiqat elektrik təbəqəsində əks adlı yüklü zərrəciklərin ayrılmasına səbəb olur. İkiqat elektrik təbəqəsini keçən yüklü zərrəciklər sürətlənirlər. Nəticədə, qazın neytral atomlarının bir hissəsi ikiqat elektrik təbəqəsi oblastından sıxışdırılır. Bu isə öz növbəsində yeni ionların yaranması prosesini ləngidir. İkiqat elektrik təbəqəsi oblastında potensial sıçrayışı baş verir, plazmanın aktiv müqaviməti böyüyür və boşalmanın saxlanılması üçün daha yüksək elektrodlararası gərginlik tələb olunur. Potensial ionlaşma həddinə çatdıqda ya cərəyanın tamamilə kəsilməsi, ya da onun azalması baş verir. Bu zaman həmin oblastda cərəyanın artıb-azalması prosesi periodik olaraq təkrarlanır, yəni təbəqədə arzuolunmaz cərəyan rəqsləri yaranır.
Məruzəçi qeyd edib ki, apardıqları kompleks tədqiqatlar nəticəsində civə buxarı plazmasında boşalma borusu anod tərəfə daraldığı halda yüklü zərrəciklərin yaranmasında başlıca rol oynayan mexanizmin əsas səviyyədən elektron zərbələri ilə birbaşa ionlaşma prosesi olduğu məlum olub. Boşalma cərəyanı əks tərəfə axdığı halda isə, 1s5 - metastabil səviyyəsindən pilləli ionlaşma prosesi başlıca rol oynayır.